Lýsing

Marígull (fræðiheiti: Echinus esculentus) er ígulker en þau tilheyra fylkinguNotað til að flokka lífverur í skylda hópa innan ríkja lífvera eins og dýra- og plönturíkisins. Lindýr og skrápdýr eru dæmi um fylkingar skyldra dýra. skrápdýra ásamt sæbjúgum, krossfiskum, slöngustjörnum og sæliljum. Öll skrápdýr eru með geislóttaForm sem liggur eins í allar áttir líkt og geislar út frá einni miðju, svipað og sólargeislar út frá sólu. samhverfa líkama og er marígullinn engin undantekning þar á en hann er hnöttóttur á að líta. Hann getur orðið um 16 cm í þvermál, rauðbleikur að lit og því stundum nefndur rauðígull. Út úr húðinni ganga hvassir broddar sem verja hann gegn rándýrum. Annað algengt ígulker við Ísland er skollakoppur. Sá er grænn á lit og því stundum nefndur grænígull.

Í heiminum eru þekktar um 7000 tegundir af skrápdýrum. Öll skrápdýr hafa stoðgrind úr kalkplötum sem finnst í húð dýranna og þær draga nafn sitt af en misjafnt er hversu stórar þessar plötur eru. Hjá ígulkerjum mynda þessar kalkplötur eina samfellda skel sem nær utan um allt dýrið og því eru þau hörð viðkomu. Til samanburðar eru sæbjúgu aftur á móti með litlar lausar flögur og því er líkami þeirra mjúkur. Eitt af einkennum skrápdýra er hið skemmtilega sjóæðakerfi. Það virkar þannig að dýrin taka inn í sig sjó (öll skrápdýr lifa í sjó) í gegnum lítið sigti sem finna má á yfirborði þeirra. Sjóæðakerfið er svo tengt sogfótum sem dýrin nota til að hreyfa sig úr stað.

Lifnaðarhættir

Helsta fæða maríguls eru botnþörungar og botnfastir hryggleysingjar sem það skrapar upp með tönnum sínum en þær má finna undir dýrinu miðju. Tennurnar mynda svokallaðan tannkrans sem festur er við kjálka og nefnist hann „lukt Aristótelesar“.

Hjá marígli eru kynin aðskilin eins og hjá öðrum ígulkerjum. Frjóvgunin fer fram utan líkama dýranna og sleppa kvendýrin og karldýrin kynfrumum út í sjó. Þetta gerist á vorin. Ef kynfrumurnar mætast í sjónum þá heppnast æxlunin og litlar lirfur taka að þroskast sem geta svifið um í sjónum (eru sviflægarSem svífur um í sjó eða vatni og getur því dreifst langar leiðir, oft notað til að lýsa lirfum dýra sem annars lifa á botni (eru botnlæg).. Lirfurnar líkjast fullorðnu dýrunum ekki neitt en umbreytast með myndbreytinguDýr sem hafa lirfustig, þar sem ungviðið er frábugðið fullorðnum einstaklingum í útliti, ganga í gegnum myndbreytingu. Við myndbreytingu hverfa einkenni ungviðisins og dýrið tekur á sig mynd fullþroska dýra. og verða þá botnlægDýr sem ferðast um á sjávarbotni en geta ekki svifið um eða synt í sjónum eru sögð botnlæg. Þetta er andstætt dýrum sem eru sviflæg. eins og fullorðnu dýrin en það gerist á haustin og veturna.

Dreifing

Marígullinn finnst við N-Atlantshafsströnd Evrópu, frá Svalbarða í norðri til Portúgals í suðri. Hann finnst neðst í grýttum fjörum en hefur fundist niður á allt að 1200 m dýpi.

Helstu ógnir og annar fróðleikur

Samkvæmt Alþjóðlegu náttúruverndarsamtökunum (IUCN) þá er marígullinn nálægt því að vera í hættu en nýjasta greiningin er frá 1996 svo mögulega þarfa að uppfæra upplýsingar um stöðu hans. Nýlegar rannsóknir á marígli eru af skornum skammti en ein af fáum segir að mögulega séu afkomumöguleikar marígulsins verri eftir því sem sjór súrnar, en súrnun sjávar er einn af fylgifiskum loftslagsbreytinga.

Marígullinn er ætur eins og latneska heiti hans, Echinus esculentus, ber með sér en esculentus þýðir ætur. Marígullinn er töluvert veiddur og eru það aðallega þroskaðir kynkirtlarnir sem eru borðaðir.