Fjörukarl

Fjörukarl

Fjörukarl

Ég er hvítt krabbadýr og á heima í fjörunni, en sést sjaldan því ég er fastur inni í fína húsinu mínu sem ég byggði sjálfur. Ég fer því aldrei neitt, er alltaf bara heima sem er mjög huggulegt. Til að ná mér í mat, teygi ég loðna leggi út úr húsinu mínu og sópa til mín æti og súrefni.
Kjóstu mig – því ég er byggingameistari hafsins!

Fjörukarl er algengur hrúðurkarl í fjörum landsins. Hann er lítið krabbadýr sem býr í húsi úr sex kalkplötum. Fyrst á æviskeiðinu svífa lirfur fjörukarlsins um í sjónum en setjast svo á fast undirlag og mynda utan um sig hús á einu til tveimur árum. Eftir það getur fjörukarlinn ekki hreyft sig úr stað heldur teygir hann litla bursta út úr húsinu til að veiða smáagnir úr sjónum og taka upp súrefni úr sjó eða lofti.

Lýsing

Fjörukarl (fræðiheiti: Semibalanus balanoides) er lítið krabbadýr, einn fjölmargra tegunda hrúðurkarla, sem býr í litlu hvítu kalkhúsi úr sex kalkplötum. Plöturnar eru fastar við undirlagið og geta fjörukarlar því ekki hreyft sig úr stað eftir að þeir eru orðnir fullorðnir. Við fyrstu sýn er því ekki margt sem bendir til að hrúðurkarlar séu krabbadýr þar sem ekki sést mikið af dýrinu sjálfu. Lengi vel voru hrúðurkarlar taldir lindýr eins og samlokur en lirfur þeirra eru líkar lirfum krabbadýra og voru þeir því að lokum flokkaðir sem krabbadýr.

Lifnaðarhættir

Fætur fullorðinna fjörukarla eru ummyndaðir í bursta sem þeir teygja út úr húsinu til að veiða smáagnir úr sjónum. Þeir nýta fæturna einnig til að taka upp súrefni en það geta þeir gert bæði úr sjó og lofti. Fjörukarlinn er tvíkynja (sami einstaklingur er bæði karl- og kvenkyns) sem er hentugt enda dýrin alltaf föst á sama stað. Einnig má nefna að þeir hafa lengsta typpi miðað við líkamsstærð í dýraríkinu.

Lirfurnar eru sviflægarSem svífa um í sjó eða vatni og geta því dreifst langar leiðir, oft notað til að lýsa lirfum dýra sem annars lifa á botni., sem þýðir að þær geta svifið um í sjónum, en þegar þær eru tilbúnar að þroskast í fullorðið dýr setjast þær á fast undirlag og byrja að mynda um sig kalkplötur. Það tekur dýrið um 1–2 ár að fullgera húsið.

Dreifing

Fjörukarl er algengur hrúðurkarl í fjörum landsins. Búsvæði þeirra er auðfundið ofarlega í kletta- og klapparfjörum, gjarnan kennt við þá og einfaldlega kallað „hrúðurkarlabelti“. Þeir finnast í Atlantshafinu og norðvestanverðu Kyrrahafinu og hafa því allvíða dreifingu á norðanverðum hnettinum.

Helstu ógnir

Vísbendingar eru um að fjörukarlar séu viðkvæmir fyrir loftslagsbreytingum og súrnun sjávar þar sem hlutfall koltvísýrings í sjó og hærra hitastig hafi áhrif á þroskaferil dýranna og lífsafkomuHugtak sem segir til um hve margir einstaklingar ákveðinnar tegundar komast af – hvernig tegund gengur að fjölga sér. tegundarinnar.

Vísindavefurinn: https://www.visindavefur.is/svar.php?id=6905  

WoRMS Editorial Board (2022). World Register of Marine Species. Available from https://www.marinespecies.org at VLIZ. Accessed 2022-05-18. doi:10.14284/170

The Visualizing Microbial Seascapes Monograph Project: https://sites.evergreen.edu/vms-spring/semibalanus-balanoides/

Agnar Ingólfsson, Hrefna Sigurjónsdóttir, Karl Gunnarsson og Eggert Pétursson. 1986. Fjörulíf. Ferðafélag Íslands, Reykjavík.

Guðmundur P. Ólafsson. 1986. Algeng fjörudýr. Námsgagnastofnun. Reykjavík

Kynntu þér næsta dýr

Kuðungakrabbi