Lýsing

Bogkrabbi (fræðiheiti: Carcinus maenas) er lítill grænleitur skjaldkrabbi sem er algengur við suðvesturströnd Íslands. Skjöldur krabbans er um sex cm hár og níu cm breiður og framan á honum eru stuttir gaddar. Krabbinn er með fjögur pör af ganglimum og tvær gripklær. Halinn er beygður undir dýrið og má þekkja kynin í sundur á því að hali kvendýranna er hringlaga en hali karldýranna er mjórri og endar í oddi.

Lifnaðarhættir

Líkt og önnur krabbadýr þá vex bogkrabbinn með því að hafa hamskiptiLiðdýr hafa hamskipti á þroskaferli sínum. Þegar dýrin þroskast og stækka, t.d. á lirfustigi, vex skelin ekki með þeim. Þau þurfa því að losa sig við skelina þegar hún er orðin of lítil og mynda nýja svo þau geti stækkað.. Þegar skelin er orðin of lítil þá kastar krabbinn henni af sér og myndar nýja. Mökun fer fram þegar kvendýrin hafa hamskipti síðsumars og hrygna þær appelsínugulum eggjum í kjölfarið. Kvendýrin festa eggin sín undir halann og þroskast þau þar fram á næsta vor. Þá klekjast lirfur úr eggjunum og lifa upp frá því óháð móður sinni. Fyrst um sinn svífa lirfurnar um sem hluti af svifi sjávar en þegar þær eru fullþroska setjast lirfurnar á botninn og hafa þá fengið útlit fullorðinna dýra.

Bogkrabbi er rándýr sem lifir meðal annars á samlokum á borð við krækling, burstaormum og öðrum minni krabbadýrum, svo sem hrúðurkörlum. Bogkrabbinn er þó ekki matvandur og má segja að hann leggi sér flest dýr til munns sem hann kemst í tæri við og eru hræ þá engin undantekning.

Dreifing

Upprunaleg heimkynni bogkrabbans eru strendur Evrópu og Norður-Afríku. Hann hefur nú borist til bæði Norður- og Suður-Ameríku, sem og Suður-Afríku og Ástralíu.

Hér við land finnst bogkrabbinn gjarnan í grýttum fjörum, undir steinum og í fjörupollum. Hann er mjög algengur við Suðvestur- og Vesturland en virðist vera farinn að breiða úr sér víðar við Íslandsstrendur síðustu ár.

Helstu ógnir og annar fróðleikur

Niðurstöður 15 ára langrar portúgalskrar rannsóknar benda til þess að öfgar í veðurfari tengdar loftslagsbreytingum geti haft áhrif á lífsferil og stofnstærð bogkrabbans. Bogkrabbinn sjálfur er talinn til hundrað illræmdustu ágengu framandi tegunda á heimsvísu og er því víða um lönd ógn við líffræðilega fjölbreytni, þótt hér við Ísland sé hann á heimavelli. Á mörgum stöðum þar sem bogkrabbinn hefur numið land hefur hann valdið fækkun hjá öðrum krabba- og samlokutegundum. Ástæður þess að bogkrabbanum gengur jafnvel og raun ber vitni eru margþættar. Hann þolir miklar hita- og seltusveiflur og lagar sig því auðveldlega að nýjum aðstæðum. Þá étur hann allt sem að kjafti kemur og að lokum geta lirfur hans svifið um og borist með kjölfestuvatni skipa um heimshöfin.

Við Evrópustrendur er bogkrabbinn veiddur en ekki fer mikið fyrir veiðum hér við land.

Bogkrabbinn prýðir bakhlið íslensku 50 króna myntarinnar.