Lýsing

Nákuðungur (fræðiheiti: Nucella lapillus) er lítill sjávarsnigill sem stundar ránlífiÞegar lífvera étur aðra lífveru eða aflar sér orku með því að drepa aðra lífveru líkt og nafnið bendir til. Líkt og margir sjávarsniglar er hann með snúna skel sem myndar strýtu og kallast hún kuðungur. Kuðunginn verður um þrír cm á hæð þegar snigillinn er fullvaxinn og getur verið mjög fjölbreyttur að lit, hvítur, gulur, appelsínugulur, brúnn og jafnvel svartur.

Lifnaðarhættir

Nákuðungur hefur skráptunguLíffæri áþekkt tungu með örlitlum tönnum sem lindýr (öll nema samlokur) hafa til að skrapa upp og rífa í sig fæðu.  til að éta með en í nákuðungum er skráptungan ummynduð í bor sem snigillinn notar til að bora sig í gegnum skeljar annarra kuðunga, samloka og hrúðurkarla. Bráðina lamar hann með deyfivökva, sprautar því næst meltingarvökva inn í skelina og sýgur að lokum „súpuna“ upp í sig um gatið. Margir fjörufuglar éta nákuðunga en einnig stærri krabbadýr á borð við bogkrabba.

Nákuðungurinn verður kynþroska um tveggja og hálfs árs aldur en hann getur orðið allt að tíu ára gamall. Hann hrygnir vor og sumur og eru egg hans í hylkjum. Ungsniglarnir svífa ekki um (eru ekki sviflægir)Sem svífur um í sjó eða vatni og getur því dreifst langar leiðir, oft notað til að lýsa lirfum dýra sem annars lifa á botni. og dreifast því ekki langar leiðir sem takmarkar skiljanlega dreifingu nákuðungsins.

Dreifing

Nákuðungurinn finnst um allt norðanvert Atlantshafið en Ísland er á norðurmörkum útbreiðslu hans. Við Ísland finnst hann einkum suðvestan- og vestanlands, í klettafjörum og grýttum fjörum í grennd við krækling og hrúðurkarl sem hann étur. Hann finnst frá sjávarmáli allt niður á um 55 m dýpi. Í seinni tíð hefur hann einnig fundist norður af landinu og er sennilegt að hlýnandi loftslag hafi gert honum kleift að nema þar land en enn finnst hann ógjarnan við Austfirði. Hann er algengur í fjörunni að sumarlagi en yfir veturinn liggur hann í dvala.

Helstu ógnir og annar fróðleikur

Nákuðungur hefur verið notaður við mengunarvöktun á þrávirkumNotað til að lýsa eitruðum efnasamböndum sem brotna hægt eða aldrei niður í náttúrunni og geta safnast fyrir í vefjum dýra. lífrænum efnum sem brotna hægt eða aldrei niður í náttúrunni. Slík efni finnast til dæmis í botnmálningu skipa og geta komið í veg fyrir að nákuðungar æxlist eðlilega. Þrávirk efni geta safnast upp í lífverum ofarlega í fæðukeðjunni og í lífverum á toppi fæðukeðjunnar eru þau gjarnan í mjög miklum mæli. Áhrif þessara efna á lífverur eru margvíslegar en sýnt hefur verið fram á magn þeirra og aukna tíðni krabbameina, áhrif á frjósemi og aukið næmi fyrir sjúkdómum svo eitthvað sé nefnt.

Nákuðungurinn framleiðir purpuralitaðan vökva í litlum slímkirtli sem situr utarlega í dýrinu, í svokölluðum möttli.Ysta lag lindýra, eins konar blanda af vöðva og húð, sem umlykur inniyfli dýranna. Í mörgum lindýrum eru frumur í möttlinum sem mynda kalkskel utan um dýrið. Slímið er þeim eiginleikum gætt að það verður fjólublátt þegar sól skín á það. Áður fyrr var nákuðungi safnað og hann notaður til að lita klæði purpurarauð en ekki er vitað hvort þetta hafi verið þekkt og notað hér á landi.